Iranian Review for UN Studies

Iranian Review for UN Studies

حفاظت از کودکان قربانی در مناطق اشغالی: تعهدات حقوقی و مسئولیت انسان‌دوستانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای حقوق بین‌الملل، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات
2 دانشیار، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/iruns.2026.511741.1168
چکیده
کودکان به‌عنوان یکی از دردناک‌ترین نمودهای رنج انسانی در درگیری‌های مسلحانه معاصر، به‌ویژه در سرزمین‌های اشغالی که خشونت، محرومیت و ترس، ذات کودکی را تخریب می‌کند، ظاهر شده‌اند. از غزه و کرانه باختری تا اوکراین و سوریه، زندگی آنان در پیوستاری از ناامنی جریان دارد که مرزهای سنتی میان جنگ و صلح در آن فروپاشیده است. این کودکان نه تنها دچار آسیب‌های جسمانی می‌شوند، بلکه با جابه‌جایی، محرومیت از آموزش، تجربه‌های آسیب روانی و انکار هویت نیز مواجه‌اند، مسائلی که بحران اخلاقی و حقوقی عمیق اشغال معاصر را آشکار می‌سازد. این مقاله قواعد حقوقی و بشردوستانه حاکم بر رفتار قدرت‌های اشغالگر نسبت به کودکان قربانی درگیری‌های مسلحانه را بررسی کرده و میزان اثربخشی این قواعد در تأمین حمایت واقعی را تحلیل می‌کند. با تحلیل تلاقی بین حقوق جنگ (jus in bello) و حقوق پس از جنگ (jus post bellum)، استدلال می‌شود که حفاظت از کودکان هم یک تکلیف حقوقی و هم محک اخلاقی مشروعیت اشغال است. در حالی که اسناد بین‌المللی مانند کنوانسیون ژنو چهارم، پروتکل‌های الحاقی و کنوانسیون حقوق کودک وظایف جامع مراقبت، آموزش و سلامت را تعیین می‌کنند، نقض مداوم این تعهدات، شکاف میان تعهدات هنجاری و واقعیت‌های عینی را نشان می‌دهد. با بهره‌گیری از روش‌شناسی دکترینال و تفسیری مبتنی بر حقوق معاهدات، رویه قضایی و عملکرد سازمان ملل، این پژوهش موانع ساختاری و سیاسی تضعیف‌کننده اجرای مقررات، از جمله تفکیک میان نظام‌های بشردوستانه و حقوق بشر و فرسایش پاسخگویی، را آشکار می‌سازد. در نهایت، معیار واقعی اشغال قانونی نه حفظ نظم اداری، بلکه حفظ کودکی است.
کلیدواژه‌ها